DOĞANIN İLK ALGORİTMASI

Başlangıçta Bir Örüntü Vardı: Okyanusun Karanlığında Parlayan Kadim Yazılım

İnsan zihni, düzen gördüğü her yerde bir "yaratıcı el" arar. Kaotik kum taneleri ile bir halının üzerindeki geometrik motifler arasındaki fark, yalnızca şekilsel değildir; o fark, bilginin organize edilme biçimidir. Peki ya düzen, dışarıdan vuran bir fırça darbesi değil de, varoluşun kendi iç ilişkilerinden fışkıran sessiz bir fısıltıysa?

Aşağıdaki iki resme, aralarındaki milyonlarca yıllık mesafeyi ve mekansal kopukluğu unutarak bakın. Solda, gökyüzünün suya bıraktığı o anlık, akışkan ve devingen imza; sağda ise okyanusun en karanlık tabanında, kumun üzerine donmuş bir hafıza gibi nakşedilmiş radyal simetri...

 Kılavuzsuz Bir Ressamın Görünmez Aynası

Bilim dünyası, sağdaki o kusursuz dairesel motife yaklaştığında rasyonel ve mekanik bir teşhis koydu: "Bu, akıntıyı keserek merkezdeki yumurtaların zarar görmesini engelleyen kusursuz bir hidrodinamik hat tasarımı." Bu doğru bir tespittir ancak sanatsal ve matematiksel mucizenin derinliğini açıklamaya yetmez.

Çünkü bu küçük Japon balon balığı, hayatı boyunca kendi inşa ettiği bu esere asla üstten bakamaz. Bir perspektifi, cetveli ya da pusulası yoktur. Görüş açısı sadece önündeki birkaç santimlik kum tanelerinden ibaret olan bir canlı, nasıl olur da yukarıdan bakıldığında milimetrik bir merkezcil geometriyi hatasızca var edebilir?

Burada işlevin ötesinde bir gizem saklıdır. Balık, ne yaptığını görerek çizen bir ressam değildir; o, genetik hafızasında taşıdığı ilksel varoluş kodunu, atalarından aldığı dondurulmuş bir görseli içgüdüsel bir ritimle kuma döken bir dokumacıdır. Üstelik kendi göremediği bu motif, tam tepesindeki güneş ışınlarının suda yarattığı o radyal kırılmanın, yani "kustik ağların" kumdaki ikizidir.

 Ra'nın Gözü ve Merkezcil Çağrı

Bu benzerlik sadece su ve kum arasında kalmaz; insanlığın en eski mitolojik sembollerine, Antik Mısır'ın hiyeroglif çizimlerine kadar uzanır. Mısır hiyerogliflerinde merkezden dışarıya doğru ışınlar yayan Güneş Kursu ve Tanrı RA'nın Gözü, bu küçük balığın karanlık deniz yatağına kazıdığı geometrinin aynısıdır.

İnsan zihni gökyüzüne bakıp evrendeki o muazzam düzeni bir güneş tanrısıyla sembolleştirirken, okyanusun dibindeki bir balık aynı evrensel algoritmayı biyolojisiyle kuma fısıldamaktadır. Evren, harflerden ve kelimelerden önce, kendi varlığını anlatmak için ortak bir örüntü dili seçmiştir.

Bugün bilgisayarların, işlemcilerin ve yapay zekanın kullandığı "algoritma" kavramı, silikon vadilerinde icat edilmiş yeni bir icat değildir. O, doğanın milyarlarca yıldır kullandığı halının, elektrik diliyle yeniden okunmaya başlanan ilk ilmeğidir. Çünkü belki de evren, sınırları olmayan ve kendi iplikleriyle sürekli kendini dokuyan devasa bir dokuma tezgahından ibarettir.

*Işığın kırılmasından balon balığının genetik imzasına, Mısır mitolojisinden dijital piksellerin doğuşuna kadar uzanan bu felsefi sorgulamanın tüm katmanlarını incelediğim "THE FIRST ALGORITHM OF NATURE" (Doğanın İlk Algoritması) isimli genişletilmiş PDF çalışmamı bloguma ekledim. Yazının altındaki bağlantıdan derin bir okuma yolculuğuna çıkabilirsiniz.

Kitabın tamamı altta:

https://drive.google.com/file/d/1YY420FmpXUnGW5YA25QrGQSykgn0ieH4/view?usp=drivesdk